Кошлар безнең дуслар.

(татар халык аваз иҗаты үрнәкләрен кулланып кошлар көненә багышланган интеллектуаль кичә)

 Максат:

-        Сөйләм телен, танып белү күнекмәләрен камилләштерү;

-        Кошлар турында белемнәрне үстерү;

-         Табигатькә сакчыл караш тәрбияләү.

Җиһазлау:

кошлар рәсемнәре, кроссвордлар, тактадагы саннар,магнитофон, кошлар тавышы язылган диск

 

Апрель, 2010ел

  1. Ачып җибәрү:  Кышның салкын бураннары үтә,

                               Менә кабат җиргә язлар җитә.

                                Таллар бөре ача, кояш көлә,

                                 Кара карга җиргә тавыш бирә.

Жыр: “Яз килә”

2. Балалар сез быел җылы яклардан кайткан кошларны күрдегезме? Аларны ничек сәламләп була беләсезме? (Кошларга эндәшү.) 

1. Сыерчык, сыерчык,

      Күк ыштаның киеп чык;

      Үзеңнеке булмаса,

      Атаңныкын киеп чык;

    Атаңныкы булмаса,

     Анаңныкын киеп чык;

     Анаңныкы булмаса,

     Бабаңныкын киеп чык.

        2.. Тук-тук , тукран,                                                  

            Тугыз имән чукыган.

            Унынчысын  чукыганда,

            Егылып төшкән чукынган!

    Тук-тук , тукран,

     Тугыз имән чукыган.

     Алпавытка тотылган,

     Кызын биреп котылган.

       3.  Кәк-күк, кәк күк,

            Монда гөмбә бик күп.

            Бик күп, бик күп,кәк-күк,кәк-күк.

       4.      Акчарлак, акчарлак.

               Акчаң булса миңа бир!

                Тәкәрлек, тәкәрлек.

                Тәңкәң булса,  миңа бир.

       3. Жәен бәбкә, чебиләргә кайбер кошлар зыян салырга ярата, менә шул вакытта  аларны саклаганда  тылсымлы сүзләр әйтсәгез алар зыян салмаслар.

     5.  Ябалак, ябалак,

           Йөрмә чеби сагалап.

           Чебиемне бирмәм,

            Күземә күренмә, көш, көш! 

 6.  Тилгән, тилгән,                                 

            Бәбкә күрсә тилергән,

            Бер бәбкәне алалмыйча

             Көне буе тилмергән.

             Тилгән, тилгән,

            Агач башын көйдергән,

             Бер канатын каерган,

          Бер канатын кыйдырган,

             Балаларын чагаларын

 

             хәер эстәп туйдырган. 

            Атаң сиңа ни дигән? 

             Бәбкә урлама дигән. 

             Бер күзенә яфрак, 

             Бер күзенә туфрак.

             Көш-көш.

      4. Кошларны үртәп тә була икән.  Үртәвечләр:

  1.  Карга кунган арбага,                                                                             

              Каргалыга бармага.

             Бара торгач туктаган,

                  Үләксәгә очраган.

       Каргалысы онтылган,

       Үләксәгә тотынган.

      Их, карга каргый, каргый,

        Бер чукый да бер карый.

     2.  Карга әйтә: “кар-кар,

           Мичтә бәлеш бар-бар,

            Берсен генә алыр идем ,

      Өйдә кунак бар-бар!”

       3. Чәүкә әйтә: “Чар, чар!

            Гариф укый начар.

           Өсте – башы тузанлы,

            Китаплары тузанлы,

           Китаплары буяулы;

           Язуы да рәтсез,

           Гариф укый дәртсез.”

      Карга әйтә: “Кар, кар,

      Гарифта да дәрт бар.

      Ялкаулыгын ташлады,

      Бик тырыша башлады.

      Тиз арада төзәлер,

       Чәчәк кебек бизәнер

     5.  Тизәйткечләр.

     1.Талга кунган бер тартар,

           Ул тартарны тал тартыр,

           Тартар басып талны тартыр,

           Тал тартыр, тартар калкыр,

           Тартар калкыр, тал тартыр.

2. Өйгә кергән чыпчык,

      Очып йөри чып – чып,

    -Чыпчык, чыпчык, чык, кошчык!

      Чык, чык, кошчык, очып

 6. Әйтешләр

-          Песнәк, би-би!

-          Киндер орлыгы җый, җый!

-          Иясе күрсә, нишләрсең?

-          Агач башына качармын.

-          Атып екса нишләрсең?

-          Тәгәри-тәгәри төшәрмен.

-          Казанга салса нишләрсең?

-           Чажин- пужин пешәрмен.

-          Кабып йотса нишләрсең?

-          Кылдыйн- былдыйн китәрмен.

                                     7. Санамышлар

                                         Гөр-гөр гөлдергү!

                                          Гөрләр күгәрчендер бу,

                                          Карык-карык каргалар,

                                          Шыгырдаган арбалар.

                                          Торыйк-торыйк  торналар

                                          Тау башында юргалар,

                                          Чут-чут сандугач,

                                           Тәрәзәдә карлыгач,

                                           Чырыйк-чырыйк чуар чыпчык,

                                           Тәрәзәдән очып чык.

8.  Җыр: “Сайра моңлы сандугач” ”   Л. Батыр – Болгари көе, Р.Валиева сүзләре.

                            9. Викторина сораулары.

1.Нинди кошны “канатлы мәче” дип йөртәләр? (мәче башлы ябалак)

2.Кайсы кош барабан кага? (тукран)

3.Ылыслы  урманнарның  иң кечкенә кошы. (кедровка)

4.Иң озын телле кош.

5.Җылы якларга китүче кошлар көньякта оя  коралармы? (юк)

6.Песнәкләр кышын нинди файда  китерәләр?

7.Кайсы кош ялтыравыклы әйберләр ярата? (саескан)

8.Нинди кош кышын бала  чыгара? (чукыр)

9.Нинди кош ауга төнлә чыга? (ярканат)

10.Нинди кош каен суын эчә? (тукран)

11.Нинди кошлар безгә кышларга очып кайта? (карабүрекләр, кызылтүшләр)

12.Нинди кош агач кәүсәсе буйлап баш өсте йөри белә? (үрмәләч)

13.Нинди кош кышын агачта аяклары белән өскә, аркасын каратып асылынып тора? Ни өчен? (үрмәләч)

14.Кайсы кош урманчыларга имәннәр утыртырга булыша?

15.Нинди зур кош тавышсыз оча? (              )

16.Кошларга нәрсә куркынычрак: ачлык яки салкынмы? (ачлык)   

17. Нинди кошлар оя кормыйлар?

18.Тынычлык символын нинди кош сүрәтли?

                        10. Кроссвордлар чишү  (укучылар кошлар темасына үзләре  әзерләгән  кроссвордларын  тәкъдим итәләр)